Lập 'câu hỏi nhà mình' — cách đơn giản để biết đúng là người thân gọi

Dạo gần đây, kẻ gian có thể giả giọng (giả giọng bằng máy — tức là dùng máy nhái lại giọng nói của một người) rồi gọi điện báo ‘con đang gặp chuyện, cần tiền gấp’. Nghe thì giống thật, nhưng cô chú vẫn có một cách rất nhẹ nhàng để kiểm tra cho chắc: cả nhà cùng thống nhất trước một câu hỏi bí mật — gọi vui là ‘câu hỏi nhà mình’. Chỉ người trong nhà mới trả lời được. Tụi con xin chia sẻ cách làm trong bài này.

Chuyện gì đang xảy ra

Theo cảnh báo từ Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA 2025), kẻ gian giờ có thể dùng máy để nhái giọng của một người chỉ từ vài đoạn ghi âm ngắn trên mạng. Chiêu hay gặp nhất là gọi điện, khóc gấp gáp, xưng là con hoặc cháu của cô chú, bảo ‘con đang kẹt, gửi tiền giúp con liền’.

Giọng nghe quen, lại hối thúc, nên ai cũng dễ luống cuống. Tin vui là cô chú không cần phải rành công nghệ để chống lại chuyện này — chỉ cần một câu hỏi nhỏ mà cả nhà cùng biết trước.

‘Câu hỏi nhà mình’ là gì

Là một câu hỏi bí mật cả nhà cùng thống nhất từ trước, chỉ người trong nhà mới trả lời đúng. Khi có cuộc gọi ‘cần tiền gấp’, cô chú chỉ cần hỏi đúng câu đó. Trả lời sai, ấp úng, hoặc né câu hỏi — gần như chắc chắn là kẻ gian giả giọng.

Ưu điểm là rất dễ nhớ, không tốn tiền, không cần cài ứng dụng (ứng dụng = phần mềm trong điện thoại) gì cả. Cả nhà từ ông bà tới con cháu đều dùng được.

Cách đặt câu hỏi cho ‘chắc’

Câu hỏi tốt là câu không có trên mạng xã hội, không ai đoán được nếu chỉ nhìn Facebook hay Zalo của nhà mình. Vài gợi ý để cô chú dễ hình dung:

• Nên dùng: kỷ niệm riêng cả nhà cùng biết. Ví dụ: ‘Hồi nhỏ con sợ nhất con vật gì trong vườn nhà bà?’, ‘Tên con chó đầu tiên nhà mình là gì?’, ‘Bữa Tết năm ngoái ba làm món gì bị cháy?’.
• Không nên dùng: ngày sinh, tên trường, tên con cháu, số điện thoại — mấy thông tin này kẻ gian dễ tra ra.
• Mẹo nhỏ: chọn câu mà người trả lời phải kể CHI TIẾT, không đáp ‘có/không’ được. Máy giả giọng thường ấp úng khi phải kể chuyện cũ.

Khi nhận cuộc gọi ‘cần tiền gấp’ — làm gì

Cô chú cứ bình tĩnh, làm theo 3 bước nhỏ này:

• Bước 1 — Dừng 30 giây. Tự nhắc trong đầu: ‘mình dừng 30 giây đã, không vội’. Kẻ gian luôn hối, người nhà thật thì chờ được.
• Bước 2 — Hỏi ‘câu hỏi nhà mình’. Hỏi tự nhiên như đang trò chuyện. Trả lời sai, đánh trống lảng, hoặc cúp máy — dừng ngay, đừng chuyển tiền.
• Bước 3 — Gọi lại số quen. Cúp máy, tự bấm số điện thoại con cháu mà cô chú vẫn lưu (đừng bấm lại số vừa gọi tới) để kiểm tra cho chắc.

Nếu lỡ đã chuyển tiền, cô chú gọi ngay tổng đài ngân hàng in sau thẻ để báo, và báo công an phường gần nhà.

Để cả nhà cùng yên tâm

Tụi con gợi ý cô chú dành ra 10 phút trong bữa cơm cuối tuần để cả nhà cùng chốt ‘câu hỏi nhà mình’. Ghi ra một mẩu giấy nhỏ, dán sau lưng điện thoại bàn hoặc cất trong ví — để lúc cần là có ngay, không phải nhớ.

Thêm một việc nhỏ nữa: dặn con cháu, nếu thật sự có chuyện gấp, bình tĩnh chờ ba mẹ hỏi câu nhà mình rồi mới nói tiếp. Như vậy cả nhà cùng một nhịp, ai gọi tới cũng không làm cô chú luống cuống được. Chống lừa đôi khi chỉ đơn giản như vậy thôi.